Tranh chấp đất đai là xung đột giữa hai hoặc nhiều bên liên quan đến quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất, ranh giới, hoặc các giao dịch về đất đai. Đây là loại tranh chấp phổ biến tại Việt Nam, ảnh hưởng trực tiếp đến:

• Quyền lợi kinh tế: Giá trị đất đai ngày càng tăng, tranh chấp có thể gây thiệt hại lớn về tài chính.
• An sinh xã hội: Nhiều vụ tranh chấp kéo dài làm mất ổn định trật tự địa phương.
• Hoạt động sản xuất, kinh doanh: Doanh nghiệp gặp rủi ro pháp lý, đình trệ dự án khi có tranh chấp đất.

Luật Đất đai 2024 (có hiệu lực từ 01/8/2024) đã bổ sung nhiều quy định mới, phân định rõ thẩm quyền và trình tự giải quyết, đảm bảo quá trình minh bạch, hiệu quả và giảm thiểu khiếu kiện kéo dài.

Dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp là cần thiết trong các trường hợp:

• Tranh chấp quyền sử dụng đất: Ai là người có quyền hợp pháp? Ai được cấp sổ đỏ?
• Tranh chấp ranh giới, diện tích: Xác định mốc giới giữa các thửa đất liền kề.
• Tranh chấp giao dịch đất đai: Mua bán, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất.
• Tranh chấp thừa kế đất đai: Nhiều người thừa kế nhưng không thống nhất việc phân chia.
• Tranh chấp với cơ quan nhà nước: Khiếu nại quyết định hành chính về thu hồi, bồi thường đất đai.

Luật Đất đai 2024 quy định rõ:

• Hòa giải bắt buộc tại UBND cấp xã trước khi khiếu nại hoặc khởi kiện.
• Phân định thẩm quyền giữa UBND – Tòa án – Trọng tài thương mại để người dân, doanh nghiệp lựa chọn đúng kênh xử lý.

•  Hồ sơ: Đơn yêu cầu hòa giải + giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất.
• Thời hạn: Trong 45 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ.
• Hội đồng hòa giải: Đại diện UBND xã, Mặt trận Tổ quốc, tổ chức xã hội và người dân am hiểu địa phương.

• Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Tòa án nhân dân
• Không có giấy tờ: UBND huyện/tỉnh hoặc Tòa án
• Tranh chấp liên quan đến kinh doanh: Trọng tài thương mại hoặc Tòa án
• Khiếu nại quyết định hành chính: Tòa án hành chính

• UBND cấp huyện: Tranh chấp giữa hộ gia đình, cá nhân.
• UBND cấp tỉnh: Tranh chấp có một bên là tổ chức, doanh nghiệp FDI, tổ chức tôn giáo…

Quyết định của UBND có hiệu lực thi hành nhưng có thể bị khiếu nại hoặc khởi kiện hành chính nếu bên tranh chấp không đồng ý.

• Thẩm quyền: Tòa án nhân dân cấp huyện hoặc cấp tỉnh tùy quy mô vụ việc.

• Thủ tục: Theo Bộ luật Tố tụng Dân sự hoặc Tố tụng Hành chính.

• Hòa giải, đối thoại trước phiên tòa: Áp dụng theo Luật Hòa giải, Đối thoại tại Tòa án 2020.