Trong quá trình giao dịch dân sự, kinh tế và thương mại, hợp đồng là căn cứ pháp lý quan trọng để xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ giữa các bên. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít tranh chấp phát sinh do hợp đồng được lập không đúng hình thức, nội dung không rõ ràng hoặc không tuân thủ các quy định pháp luật bắt buộc về công chứng.

Công chứng các loại hợp đồng vì vậy giữ vai trò đặc biệt quan trọng, góp phần bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch, phòng ngừa rủi ro và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tham gia.

Tại sao cần công chứng hợp đồng?

Theo quy định pháp luật, một số loại hợp đồng bắt buộc cần được công chứng như các loại hợp đồng liên quan tới quyền sử dụng đất, nhà ở, v.v. Việc công chứng sẽ đem lại hàng rào pháp lý an toàn cho giao dịch được công chứng khi cần tuân theo các quy định pháp luật điều chỉnh và sự chứng nhận của công chứng viên tại tổ chức hành nghề công chứng. Từ đó, hợp đồng khi đã được công chứng cũng giúp Quý khách hàng phòng ngừa tranh chấp không đáng có khi thực hiện giao dịch, giảm thiểu rủi ro liên quan tới giá trị pháp lý của văn bản. Và trong một số trường hợp thực hiện thủ tục hành chính, hồ sơ yêu cầu cung cấp văn bản, hợp đồng công chứng và khi đó, các hợp đồng này bắt buộc phải được công chứng.

Các loại hợp đồng bắt buộc hoặc nên công chứng

Hợp đồng liên quan đến quyền sử dụng đất, nhà ở

Đây là nhóm hợp đồng phổ biến nhất và thường bắt buộc phải công chứng, bao gồm:

• Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất;
• Hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất;
• Hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất; 
• Hợp đồng góp vốn bằng quyền sử dụng đất, nhà ở;

Tuy nhiên thì trong trường hợp đặc biệt khi một bên hoặc các bên tham gia giao dịch là tổ chức hoạt động kinh doanh bất động sản có thể được công chứng theo yêu cầu của các bên mà không bắt buộc. Trường hợp này thì đó có thể là: Hợp đồng thuê, cho thuê lại quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất; Hợp đồng chuyển đổi quyền sử dụng đất nông nghiệp; Hợp đồng chuyển nhượng, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất.

Hợp đồng ủy quyền

Hợp đồng ủy quyền được công chứng nhằm bảo đảm:

• Người ủy quyền hoàn toàn tự nguyện;
• Phạm vi ủy quyền rõ ràng, cụ thể;
• Tránh rủi ro giả mạo chữ ký hoặc lạm dụng quyền được ủy quyền;
• Hình thức và nội dung của hợp đồng tuân thủ theo quy định pháp luật hiện hành. 

Các hợp đồng ủy quyền thường được công chứng bao gồm: ủy quyền mua bán nhà ở, mua bán căn hộ chung cư, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, quản lý tài sản, v.v.

Hợp đồng mua bán, tặng cho tài sản

Đối với các tài sản có giá trị lớn như tàu thuyền, máy móc, thiết bị…, việc công chứng hợp đồng mua bán hay tặng cho các loại tài sản này có thể được công chứng theo yêu cầu của một hoặc các bên tham gia giao dịch. 

Hợp đồng vay tài sản, thế chấp, bảo đảm nghĩa vụ

Mặc dù không phải mọi hợp đồng vay tài sản đều bắt buộc công chứng, nhưng việc công chứng sẽ giúp Quý khách hàng:

• Ghi nhận rõ số tiền vay, thời hạn, lãi suất, nghĩa vụ trả nợ;
• Bảo đảm giá trị chứng cứ khi xảy ra tranh chấp;
• Tăng khả năng bảo vệ quyền lợi của bên cho vay và bên vay. 

Đối với hợp đồng thế chấp tài sản, công chứng thường là điều kiện bắt buộc để đăng ký giao dịch bảo đảm. 

Điều kiện để hợp đồng được công chứng hợp pháp

Để hợp đồng được công chứng, các bên cần đáp ứng các điều kiện cơ bản như sau:

• Các bên tham gia giao dịch có đầy đủ năng lực hành vi dân sự;
• Chủ thể tham gia giao kết hợp đồng một cách tự nguyện;
• Nội dung hợp đồng không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội;
• Hình thức hợp đồng phù hợp với quy định pháp luật.

Công chứng viên có trách nhiệm giải thích quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý của việc giao kết hợp đồng cho các bên trước khi ký kết. Khi các bên đã hiểu quyền và nghi vụ, đạt được thỏa thuận về các nội dung của hợp đồng thì tiếp tục ký kết và hoàn thiện thủ tục công chứng. 

Hồ sơ yêu cầu công chứng hợp đồng

Tùy từng loại hợp đồng, hồ sơ yêu cầu công chứng thường bao gồm:

• Giấy tờ tùy thân của các bên tham gia hợp đồng;
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản;
• Dự thảo hợp đồng (trường hợp các bên đã soạn thảo trước);
• Các giấy tờ pháp lý khác có liên quan đến nội dung giao dịch.

Công chứng viên sẽ kiểm tra tính hợp pháp, đầy đủ của hồ sơ trước khi tiến hành công chứng.

Như vậy, để giao dịch được thực hiện hợp pháp, không trái quy định của pháp luật, Quý khách hàng có thể thực hiện thủ tục công chứng Hợp đồng.